„Cenę ustala rynek” to nie jest polityka cenowa. To strategia oddawania marży.
Większość producentów i dystrybutorów B2B prowadzi zaawansowaną działalność: zoptymalizowane łańcuchy dostaw, szczupłą produkcję i starannie pielęgnowane relacje z klientami. A potem zarządzanie cenami i negocjacje często zostawia intuicji, plątaninie arkuszy kalkulacyjnych i odruchowym reakcjom na konkurencję.
Oto pięć najczęstszych mitów, jakie słyszałem i widziałem przez 20 lat pracy z cenami. Jeśli w którymś z nich rozpoznają Państwo swoją organizację, to nie krytyka, tylko szansa.
Mit 1: cenę ustala rynek
To zdecydowanie numer jeden. Słyszałem go niemal w każdej branży. Bywa kapitulacją, wymówką, gdy nie wiadomo, co robić, albo czymś, co niektórzy szczerze uważają za oświeconą politykę cenową (ceny oparte na rynku).
To prawda, że rynek wyznacza przedział, ale nie jedną cenę w danej sytuacji. W tym przedziale jest więcej pola manewru, niż zdaje sobie sprawę większość firm. To, gdzie w rynkowym przedziale powinna znaleźć się cena, zależy od takich rzeczy jak propozycja wartości, najlepsza alternatywa dostępna dla klientów, umiejętność komunikowania wartości i wyróżników, a szczerze mówiąc, także pewność siebie zespołu sprzedaży.
Mój dawny szef mawiał: „Tak, istnieje rynkowy przedział cen… ale to, gdzie w nim wypadniemy, i marże, które dzięki temu zatrzymamy, to twoja robota. Między innymi za to ci płacą”.
Mit 2: zespół sprzedaży zna najlepszą cenę
To kuszący mit, bo jest w nim sporo prawdy: handlowcy znają klientów lepiej niż ktokolwiek, zwłaszcza gdy zespół sprzedaży jest mocny.
Prawda jest taka, że handlowiec zna swoich klientów. Bez wątpienia. Ale nie zna klientów wszystkich pozostałych.
Bob, który obsługuje region Cleveland, może bardzo dobrze znać swojego klienta. Ale czy Bob wie, ile za ten sam produkt płacą podobni klienci w Seattle? Albo w Nowym Jorku?
A gdyby Bob mógł się dowiedzieć, że jego klient z Cleveland płaci za ten produkt jedną z najniższych cen w kraju? Czy zmieniłoby to jego kontekst, pozycję negocjacyjną albo zachowanie?
Krótko mówiąc, handlowiec może dobrze znać swój portfel klientów, ale z założenia ma zwykle wąski kontekst i po prostu nie dysponuje szerszą informacją, która pomogłaby mu poprawić wyniki.
Mit 3: zakupy B2B są czysto logiczne
Przyznaję, że kiedyś też w to wierzyłem. Zaczynałem od cen w B2C i zakładałem (jak wielu), że nabywcy B2B podejmują decyzje według logicznych, racjonalnych ram, bo są w pracy i podejmują decyzje biznesowe.
W rzeczywistości kupujący i sprzedający w B2B wciąż są ludźmi. A badania konsekwentnie pokazują, że ludzie rzadko podejmują decyzje czysto racjonalne. Decydujemy pod wpływem mieszanki emocji, strachu, chciwości i może odrobiny rozsądku. Potem racjonalizujemy te decyzje przed sobą i współpracownikami.
Niechęć do ryzyka. Strach przed złą decyzją. Przyjaźń i zaufanie w relacjach z dostawcami. Chęć wyglądania na kompetentnego w oczach wewnętrznych interesariuszy. Te czynniki w istotny sposób kształtują decyzje handlowe.
Pasjonaci cen tacy jak ja uwielbiają mówić o Value-Based Pricing czy Economic Value Estimation. Ale nawet postrzeganie wartości jest, przynajmniej częściowo, subiektywne.
Polityka cenowa, która ignoruje emocjonalny wymiar decyzji B2B, zostawia na stole wpływ, a wraz z nim marżę.
Mit 4: cost-plus to jedyny uczciwy sposób ustalania cen
Ustalanie cen metodą cost-plus jest, trzeba przyznać, proste, wydaje się łatwe do obrony i zwykle jest najgorszym sposobem ustalania cen.
Żeby było jasne: znajomość własnych kosztów i tego, czy firma generuje zysk, jest ważna. I owszem, jeśli światowe ceny kluczowego surowca znacząco spadną, nabywcy najpewniej będą naciskać na obniżki.
Ale oparcie całej metodyki cenowej na kosztach pomija kluczowe realia, na przykład to, że niektórzy nabywcy są gotowi zapłacić więcej (i mniej) niż inni. Koszty mogą być te same, ale gotowość klientów do zapłaty jest różna.
Różni nabywcy mają różne powody, by kupować produkty lub usługi. Różni nabywcy mają różne alternatywy. Konkurent może nagle stracić znaczną część mocy produkcyjnych (z wyboru lub z przyczyn od siebie niezależnych), a to zmienia dynamikę rynku. Metoda cost-plus podpowiadałaby, żeby nic nie robić.
A co, jeśli dział zakupów wynegocjuje świetny nowy zestaw umów w łańcuchu dostaw i obniży koszty materiałów bezpośrednich i transportu o 8%? Metoda cost-plus kazałaby oddać te 8% prosto klientom.
Wartość stworzoną przez zespoły operacyjne czy zakupowe zrealizowałaby wtedy nie firma, tylko działy zakupów jej klientów.
Mit 5: ceny obsługuje nasz ERP
Tak, każdy system ERP potrafi stosować ceny w transakcjach. Na fakturze czy zamówieniu musi przecież być cena.
Ale choć systemy ERP przechowują ceny i realizują transakcje, nie zarządzają cenami w sposób systematyczny, a tym bardziej ich nie optymalizują.
Ustalanie cen, optymalizacja cen i negocjacje wymagają dynamicznych, rynkowych danych wejściowych, których w systemach ERP po prostu nie ma.
Nie bez powodu firmy takie jak SAP i Oracle współpracują z wyspecjalizowanymi dostawcami oprogramowania do zarządzania cenami, gdy klienci potrzebują poważnego rozwiązania cenowego. To milczące przyznanie, że systemy ERP nie są zbudowane do zarządzania cenami i ich optymalizacji.
Na koniec pytanie
Który mit słyszą Państwo najczęściej w swojej organizacji lub branży?
Zachęcam do podzielenia się nim w komentarzach. Naprawdę chciałbym wiedzieć, który z nich jest najbliższy, a których nie uwzględniłem.
